Stopy płasko-koślawe rozwijają się w wyniku dysproporcji pomiędzy wytrzymałością mięśni i więzadeł stóp, a ich obciążeniem. Przyczyną może być osłabienie mięśni stopy w wyniku przewlekłej choroby lub unieruchomienia, zwiększona wiotkość więzadeł z powodu choroby tkanki łącznej, nienależyte ukrwienie stopy z powodu zaburzeń krążeniowych. Nadmierne obciążenie objawia się przy nadwadze i otyłości oraz wykonywaniu pewnego rodzaju prac. W zniekształceniu tym występują bóle mięśni stóp, a z czasem bolesne stają się torebki stawowe i więzadła.
Natomiast stopy poprzecznie płaskie spotykamy najczęściej u kobiet, jako wynik chodzenia w nieodpowiednim obuwiu, np.na wysokich obcasach lub ze zbyt wąskimi czubkami. Dochodzi wówczas do przeciążenia kości śródstopia, przez co obniża się łuk poprzeczny stopy.
Płaskostopie należy do najczęstszych schorzeń dotykających stopy. Szacuje się, że może na nie cierpieć nawet do 40% ludzi.
W leczeniu płaskostopia ważne miejsce zajmuje profilaktyka. Najważniejsze zasady to:
- zabawy ruchowe u małych dzieci; bieganie, gra w piłkę, jazda na rowerze, pływanie, często udział w specjalnych zajęciach korekcyjnych, prowadzonych też w przedszkolach.
- wygodne, odpowiednio wyprofilowane obuwie jest warunkiem właściwego rozwoju dziecięcej stopy. Zmuszanie mięśni stopy do intensywniejszej pracy da chodzenie boso, jeśli pozwolą warunki lub w drewniakach u starszych dzieci.
- Osoby dorosłe, zwłaszcza kobiet powinny nosić prawidłowo dopasowane, wygodne obuwie, najlepiej na niezbyt wysokim obcasie 3-4 cm i z szerokimi noskami. Jednak buty zupełnie płaskie nie stwarzają stopie najlepszych warunków pracy.
- należy dbać o właściwą wagę ciała, ważne są także codzienny ruch i wysiłek fizyczny.
- masaż stóp z użyciem olejków eterycznych pomoże zmniejszyć ból kończyn dolnych.
Co robić jeśli płaskostopie już powstanie? Dużą ulgę przynosi noszenie wkładek ortopedycznych i pelot. Zwiększają powierzchnię obciążenia stopy, dzięki czemu niwelują przeciążenia kości śródstopia i unoszą łuk poprzeczny. Ponadto ograniczają dalsze zniekształcenie stopy.
Płaskostopie poprzeczne może też doprowadzić do wtórnych deformacji stopy pod postacią palucha koślawego i halluksów czy palców młotkowatych.
Do ćwiczeń korekcyjnych, które wzmacniają mięśnie stóp, zwłaszcza u dzieci, choć dorośli powinni je też wykonywać, należą:
- chodzenie na palcach, piętach i zewnętrznych krawędziach stóp,
- zwijanie palcami stóp, np. chustki leżącej na podłodze,
- chwytanie i podnoszenie palcami stóp drobnych przedmiotów z podłogi.
W wypadu zaawansowanych deformacji stóp, dających duże dolegliwości, konieczny może być zabieg operacyjny.